سخنرانی لطیف پدرام ( کامل، با ماجرای اخلال)

زنده گیــنـامـــۀ مسعود بزرگ ( رح )

سخنان آموزنده از مسعود بزرگ(رح)

ادبیات

نوشته شده توسط شاه منصور شاه میرزا
اخبار
نمایش از 31 مرداد 1391
پرینت


نقد کامل در زمینه ادبیات تاجیکی
اخیرا انتشارات مرندیز شهر مشهد کتاب ”قصه مرغ سمندر"، نوشته بهروز ذبیح الله ، محقق و شاعر تاجیک را منتشر نموده است .
عنوان کتاب - قصه  مرغ سمندر برگرفته از یک شعر بازار صابر،شاعر معاصر تاجیک است بدین گونه :


قصه مرغ سمندر پیش من افسانه نیست
سرگذشت ملت پیچیده فریاد من است
آنکه عمری مرده مرده زندگی کرد و نمرد
سوختن،افروختن آیین اجداد من است .
بدون شک کتاب مذکور دانشنامه نقد کامل شعر معاصر تاجیک در چند سال اخیر است که با خط و زبان فارسی در خدمت علاقمندان ادب و فرهنگ در ایران و افغانستان و سایر مناطق فارسی گوی محسوب می گردد.
کتاب از پنج باب، وضعیت سیاسی و اجتماعی امارت بخارا(باب اول)، انقلاب اکتبر و پیامد های آن(باب دوم)، وصافان کمونیسم(باب سوم)، تحول تازه در ادبیات شوروی تاجیک (باب چهارم) و شعر دوران استقلال (باب پنجم) عبارت بوده مولف در این پنج باب با اسناد و دلایل موثق و دقیق نگاهی می اندازد به تاریخ سیاسی واجتماعی امارت بخارا ونقش بخارا - مهد تمدن و فرهنگ در منطقه ،ظلم و بیداد امیران عیاش و بی غم بخارا و سرانجام سقوط این دودمان بر اثر انقلاب روس ها،نقش حزب کمونیست و تسلط آن در همه بخش های جوامع مسلمانان ،تاریخ تبرتقسیم در سال 1924 و پیدایش جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان در این سال و بلاخره فروپاشی شوروی در سال 1991 و کسب استقلال تاجیکستان .نویسنده در این بررسی تاریخی همزمان تحول ادبیات و مسیر آن و نیز وضعیت ادیبان را که تحت لوا و نوای حزب کمونیست می رقصد و آنها که  بازیچه ی دست سرمداران این حزب قرار گرفته اند را دنبال می کند و با آوردن نمونه های فراوان تثبیت می سازد که چطور وقتی ایدئولوژی بر ادیبات و هنر نفوذ می کند  پیامد های نامطلوب آن را بدون موضع گیری بیان می کند .
مطالعه کتاب نویسنده را در پیشاروی خواننده با دیده خونبار به جلوه می آرد که از فرط درد و اندوه و الم به فریاد می آید و درواقع نوینسده را هماننده مرغ سمندر می بینیم که با تحلیل و کند و کاو وضعیت اسف بار ادبیات به سطوح می آید و با قلم خونبار می نگارد: واقعیت ثابت کرده است که در هر جامعه ای که نویسندگان برای آفریدن آثار ادبی خود از آزادی عمل بیشتری برخوردار بوده اند، ادبیات خلق کرده آن ها ملمز تر و با ارزش تر از آثار همتابان خود در دیگر جوامع بوده است. وظبفه ی ادبیات فراتر از بیان واقعیت است. واقعیت گرائی حاکم بر جامعه  شوروی  هرگز به معنی انعکاس واقعیت روزگار آدمان این کشور نبوده بلکه هم آرایی و تبلیغ درخواست های سیاسی و اجتماعی حزب کمونیست بود".
درادامه محقق  از خوار و ذلیل شدن استعدادهای کشور سخن به میان می آرد که با اینکه از ذهن خلاق و مبتکر برخوردار بودند ولی بر اثر فشار ها و قرار گرفتن در محدوده و قالب ها هنر واستعداد خویش را صرف مضامین و معانی پوچ و موقت و بی پایه کردند و به نوعی خود را قربان نمودند و اگر کسی هم می خواست دست از این چارچوبه  ها بیرون بیاورد دست او را قطع و صدایش را در گلو خفه می کردند و ذبیح الله این نوع ادبیات را "ادبیات فرمایشی" عنوان می کند که این نوع ادیبان آثار ادبی خلق نمی کنند  بلکه منبر این ادبیات منبر تبلیغات دستگاه سیاسی حاکم بر جامعه است و نویسنده ادبیات واقعی را پناه گاه روح افسرده بشر و درمانگاه مشکلات ذهنی و روانی انسان ها می داند و می افزاید : "ادبیات ایدئولوژی و حزبیت مانع خلاقیت های هنری در ادبیات می گردد. امروز برای خلاقیت درادبیات اهمیت زیادی قائلند و خلاقیت در روند آفرینش هنری مهم ترین عنصر به شمار می رود".
مولف برحق می نگارد که علت اینکه ادبیات شوروی ماندگار و پویا نشد همین سیاست زدگی آن شد که هر گفته و یا نوشته می شد بر حسب مراد و خواست نویسنده نبوده بلکه طبق سفارش و خواسته های حزب حاکم بوده در این میان سانسور که عنصر عمده ی ادبیات و حزب این دوران بود همانند مقراض  بران هر سطر و مصراع و بیت و موضوع علیه سیاست حاکم را می برید و به نویسنده "راهنمائی" می کرد که چگونه آفرد و سوژه را چطور انتخاب نماید. این بود که اگر به آثار خلق شده در دوران شوروی نظر اجمالی بیفکنیم متوجه می شویم که موضوعات همه قالبی و کهنه شده اند و دیگر درخور طبع خواننده امروز نیست و این همه کتب و آثار به فراموش خانه تاریخ رفت که دیگر ارزش و اهمیت خود را برای مدت زمانی آفریده و خلق کرده بود.
محقق تازه نظر همه این باخت و افت ادبیات را از حلاجی نقد می گذراند و با ذکر نمونه و مثال های فراوان ازاین استالین نامه و لنین نامه ها و رسایل تعریف شده در وصف حزب کمونیست و کمونیستان نشان می دهد که در زمان شوروی تنها یک حرف زبان بر زبان می گشت: کمونیست بهترین انسان است و جامعه ی کمونیستی آرمانی ترین جامعه در ترایخ بوده است که حتی این وصف و ستایش ها تا به حد غلو و اغراق می رسد و در این سبقت ادیبان گاه لنین، بنیان گذار حزب کمونیست اتحاد شوروی را گاه به "خورشید جاویدانه" تشبیه می کنند که با نورش عالم را منور می کند.
بگذریم.نویسنده درادامه از روی صحنه آمدن نسل جوان کمونیست ها –کمسومول ها که دست پروردگان مکاتب و مدارس و دانشگاه های حزب کمونیست بودند سخن می راند واین ادبیات را که محصول سال های 1926 تا 1950 میلادی بود "ادبیات یک رنگ" می نامد که رنگ آن همانا سرخ بود و هدف عمده ی آن وصف و ستایش کومیست وموفقیت های دولت شوروی بود . و نسل کومسومول  نسلی بود که با قاطعیت پشت بر ادبیات هزارساله کرده بود و منکر آن همه شاهکار و آثار فاخر بود ولی در همین دوران ،دقیقترش در سال های 60 شعرای معاصری امثال استاد لایق ،بازار صابر، گلرخسار،مومن قناعت و دیگران روی صحنه آمدند که علیه این سیاست برخواستند و پرچم بیداری و آگاهی در دست علیه این تحریف و دروغ برآمدند و به بیان حقیقت تاریخ شروع نمودند و با اشعار روشن گرانه خویش به مردم پیام دادند که مگر مولفان و گویندگان شاهنامه ومثنوی معنوی و دیوان کبیر و گلستان وهفت اورنگ و خمسه و بهارستان و کیمیای سعادت ... بی سواد بودند؟ هرگز . البته این قد الم کردن این طیف شعرا راه هموار و بدون مانعه نبود بلکه بر سر راه آنان نیز موانع و مشکلات فراوان ایجاد می کردند ولی آنها در حقیقت رسالت شاعری  و سخنوری خود را ادا نمودند این بود که شعر آن ها زندگی نامه و به سرود مردمی تبدیل یافت و این اشعار از طرف مردم با استقبال صمیمی مواجه می شد و گویندگان این اشعار به شاعران مردمی تبدیل شدند.
   درهر صورت محقق دقیق نظر در این کتاب ارزشمند که به قول دکتر محمد جعفر یاحقی، استاد دانشگاه فردوسی مشهد که به کتاب مذکور پیشگفتار نوشته "به بازیابی هویت این بخش از زبان فارسی کمک می کند وهم مسائل و جریان های را که از سر گذرانده به خواننده نشان می دهد".
لذا پژوهش مذکور یک اثر تمام عیار و کامل است که تمامی پهلو های ادبیات معاصر تاجیکی را به بحث و بررسی می کشد و نویسنده که خود شاعر ممتاز بوده تا کنون دو مجموعه شعری با نام های "تنها برای خود" و "غمم ر شعر کردم" منتشر کرده است با توجه به تبحری که در شعر دارد به این موضوع با  دیده ی ژرف می نگرد و سیر تحول شعر تاجیک در صد سال اخیر را بطور واضح در پیشاروی خواننده قرار می دهد. ازاین رو اثر مذکور را می توان بهترین راهنما و دستورالعمل برای آن هایی بر شمرد که در مسیر ادب و فرهنگ آسیای میانه می خواهند تحقیق و پژوهش انجام بدهند .
شاه منصور شاه میرزا
 ادب پژوه تاجیک

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن

مطالب دیگر

برگ تاجیکان در رخنامه

 

 

 

 

 

 

تاجیکان در قرن بیستم

پایگاۀ آزاده گان تاجیکستان

خبرها و نوشتارها در بارۀ تاجیکستان، در پایگاۀ آزاده گان . ببینید :


 

| + - | RTL - LTR
برای حمایت از ما امتیاز دهید